U jučerašnjem tekstu New York Timesa opisan je utjecaj kineskih investicija u Srbiji, uz mnoge primjere i priče ljudi iz lokalnih sredina.

Iako vlada dočekuje kineske investitore kao spasitelje umirućih srbijanskih preduzeća, spasitelje koji donose prijeko potreban kapital, mnogi Srbi se žale na ekološke i političke utjecaje tih investicija, piše list.

New York Times navodi da je kineska kompanija Zijin Mining Group preuzela 2018. godine upravljanje nad topionicom bakra u Boru, topionicu koja je prethodno bila u vlasništvu države, dok je druga kineska kompanija kupila čeličanu pred propadanjem u blizini glavnog grada Beograda.

Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić pozdravio je kineske investitore kao spasioce svoje zemlje rekavši prošle godine i da kineski lider Xi Jinping “nije samo dragi prijatelj već i brat”, navodi list.

To je bila uloga koju je ranije igrala Rusija, navodi New York Times, objašnjavajući da Srbiju s Rusijom vežu zajednička pravoslavna hrišćanska vjera i duboke kulturne i političke veze koje sežu stoljećima unatrag.

Ali, navodi list riječi gospodina Đilas, bivšeg gradonačelnika Beograda, “sada imamo novog Velikog brata”.

Ekološka katastrofa i uništavanje okolnih poljoprivrednika

Kompanija Zijin Mining Group je ubrzo započela miniranje na obližnjim brdima Bora u potrazi za bakrom i zlatom. Uskoro se obližnje stanovništvo počelo žaliti oko pomora ribe, oštećenja kuća i kršenja mnogih ekoloških pravila.

Uz podršku Vučića i zvaničnika Srbije, ova rudarska kompanija a drugi kineski poduhvati u Srbiji, uglavnom su ignorirali žalbe stanovništva, navodi list, objašnjavajući i da su te kompanije svoje poslovanje zataškale u tajnosti.

Zagađenje iz borske fabrike skočilo je do višestruko zakonski dozvoljenog nivoa 2019. i 2020. godine, pokrenuvši seriju uličnih protesta i podstaknuvši generalnog direktora Zijin Mininga u Srbiji da prošlog oktobra svojim menadžerima kaže da je “veoma nezadovoljan” zastrašujućim nivoom zagađenosti koje su procurjele sa zapisnika sa sastanka.

Za lošu reklamu, za koju je rekao da je oštetila “vladu Narodne Republike Kine”, okrivio je “ljude koji su naklonjeni Zapadu i od njega primaju podršku”.

Zemlja oko novog rudnika podrhtava od miniranja, a teški kamioni, koje voze kineski radnici, tutnjaju duž puteva ukrašenih kineskom crvenom nacionalnom zastavom. Rijeke i potoci su obojeni otpadnim vodama, navodi se u članku.

Vlada je povećala bijes javnosti izdavanjem naloga za eksproprijaciju kako bi Zijin mogao izgraditi pristupne puteve i proširiti svoj rudnik a list navodi i da okolni poljoprivrednici dobijaju pisma od srpskog ministarstva finansija da moraju prodati svoju zemlju po djeliću tržišne cijene.

Milenko Jovanović, stručnjak za zagađivanje vazduha, rekao je da je u novembru otpušten iz Agencije za zaštitu životne sredine Srbije nakon što je izrazio zabrinutost zbog opasno visokih nivoa sumpor-dioksida i arsena u vazduhu oko Bora.

Vlada je, rekao je, odbila sve što bi moglo uznemiriti Kinu i njene investitore. “Omogućava im da rade sve što žele”, rekao je, navodi list.

Opasnost prenošenja u Evropu kineskog pristupa investiranju

”Kineski novac održao je na površini dva najveća srpska proizvodna preduzeća, koja su loše stajala, spasivši više od 10.000 radnih mjesta i ojačavši ono što dvije države opisuju kao svoje „čelično prijateljstvo“, napominje se u tekstu.

Međutim, za druge ovo prijateljstvo naglašava opasnost prenošenja u Evropu kineskog pristupa investiranju i njegovog utjecaja na lokalno stanovništvo koje su kineske kompanije zapošljavale u siromašnijim regijama svijeta.

“Kina posluje u Srbiji na isti način kao u Africi – ima istu strategiju”, rekao je Dragan Đilas, biznismen i bivši gradonačelnik Beograda koji sada vodi najveću opozicionu stranku u Srbiji, piše list.

Bor sada čini zapanjujućih 80 posto srpskog izvoza u Kinu, ponavljajući obrazac koji je već naširoko viđen u Africi, obrazac gdje kineske firme vade prirodne resurse zemlje kako bi ih otpremali u Kinu.

Oslonac te kineske strategije širom svijeta, objašnjava e u tekstu, je uspostavljanje bliskih odnosa s lokalnim moćnikom – u slučaju Srbije, gospodinom Vučićem, demokratski izabranim, ali na svoje načine sve autoritarnijim.

List tvrdi i da je predsjednik Vučić postao možda najveći kineski navijač u Evropi. Odbacio je žalbe na svoju poslovnu praksu rekavši da je Kina “jedina koja nam može pomoći” jer je ne samo uložila stotine miliona dolara, već i osigurala milione doza vakcina Covid-19.

Premijerka Ana Brnabić osporila je nešto od toga napominjući da, iako „kineske kompanije izuzetno pomažu Srbiji“, njemačka preduzeća zapošljavaju više domaćih ljudi.

Tepić: Kineska ulaganja pomažu “izgradnji policijske države”

Ljubav između izabranog lidera Srbije, koji teži pridruživanju Evropskoj uniji i koji tvrdi da dijeli njene demokratske vrijednosti, i gospodina Xija, lidera jedne od najrepresivnijih zemalja na svijetu, zgrozila je Srbe koji žele da se pridruže Evropi, a ne da naginju istoku, tvrdi članak.

Nudeći velike zajmove, vakcine i investicije bez ograničenja koja bi inače nametnuo evropski blok, Kina je pomogla gospodinu Vučiću da ispuni obećanja o razvoju srpske ekonomije.

Ali, rekla je Marinika Tepić, istaknuta opoziciona političarka, ona također pomaže “izgradnji policijske države”.

O razmjerama uloge Kine govori i činjenica da je kineski telekomunikacijski gigant Huawei, na primjer, instalirao stotine nadzornih kamera opremljenih tehnologijom prepoznavanja lica u Beogradu, kamera za koje vlada kaže da će pomoći u smanjenju kriminala. Ali zagovornici privatnosti kažu da su korišteni za identifikaciju i odvraćanje demonstranata i pokazuju kako gospodin Vučić koristi Kinu kako bi unaprijedio ono što kritičari smatraju stalnim smanjenjem sloboda.

Američka prodemokratska grupa Freedom House smanjila je demokratku ocjenu Srbije 2019. godine sa “slobodne” na “djelimično slobodnu”, navodeći sve jače udruženje politike, građanskih sloboda i medija.

New York Times napominje i da je u januaru 26 članova Evropskog parlamenta zatražilo preispitivanje „rastućeg kineskog ekonomskog utjecaja u Srbiji“, uključujući „nepromišljene projekte s potencijalno razarajućim višestrukim utjecajima na širu okolinu, kao i na okolno stanovništvo“.